ListBox

Kullanıcının açık bir şekilde görünen listeden bir ya da birden çok değer seçtiği nesnedir. Seçenekler açılır kutuda gizlenmez, hepsi ekranda görünür. Rol, yetki, departman ya da etiket gibi aynı anda birden çok seçim yapılabilen alanlar için uygundur.

Ne zaman kullanılır?

Seçeneklerin görünür kalması ve kullanıcının birden çok değeri kolayca işaretlemesi gerektiğinde idealdir: yetkiler, ilgili birimler, etiketler. Tek seçim ve az yer kaplaması gerektiğinde ComboBox, evet/hayır tipi tekil işaretlemelerde CheckBox daha uygundur.

Değer tipi: object

Tasarımcı özellikleri

Bir ListBox seçildiğinde Özellik Görüntüleyici sekmelere ayrılır.

General

Özellik	Açıklama
Name	Nesnenin koddaki adı (ör. ListBox1). Koddan bu adla erişirsiniz.
Field Name	Veritabanındaki alanın adı.

Label

Nesnenin yanındaki etiketi yönetir.

Özellik	Açıklama
Caption / Text	Etiketin yazısı (çok dilli olabilir).
Position	Etiketin yeri: solda (Left) veya üstte (Top).
Width / Height	Etiketin boyutu.
Font	Yazı tipi, kalın / italik / altı çizili.
Show Colon	Etiketin sonuna iki nokta (:) ekler.
Horizontal Align / Vertical Align	Etiketin hizası.
Visible	Etiketi gösterir veya gizler.

Data Source

ListBox'ın seçeneklerini bu sekmeden beslersiniz. Seçenekleri elle girebilir ya da bir veri kaynağına bağlayabilirsiniz.

Özellik	Açıklama
Items	Elle girilen seçenek listesi. Her satırın bir metni ve bir değeri olur.
Data Source	Seçenekleri besleyen veri kaynağı (sorgu / liste).
Data Source Type	Veri kaynağının türü.
Data	Koda gelen ham seçenek verisi (metin/değer çiftleri).
Selected Item Values	Seçili öğelerin değerleri.
Selected Values	Seçili değerler listesi.
Text Separator	Birden çok seçim gösterilirken metinleri ayıran karakter.
Value Separator	Birden çok değer saklanırken değerleri ayıran karakter.

Behavior

Özellik	Açıklama
ReadOnly	Alanı salt okunur yapar; seçim değiştirilemez.
Required	Alanı zorunlu yapar; seçim yapılmazsa form kaydedilmez.
AllowSelectAll	Listenin tümünü tek seferde seçmeyi sağlayan bir seçenek ekler.
ShowSearch	Listenin üstüne arama kutusu ekler. Uzun listelerde işe yarar.
SelectedItems	O an seçili olan öğeler.
Direction	Öğelerin diziliş yönü (dikey / yatay).
ValueType	Saklanan değerin türü (metin, sayı, tarih vb.).
DateValueFormat	Değer tarih olduğunda kullanılan biçim.
DecimalValuePrecision	Değer ondalıklı sayı olduğunda basamak sayısı.
Tab Index	Tab tuşuyla geçiş sırasını belirler.

Appearance

Özellik	Açıklama
Visible / Client Visible	Nesnenin görünürlüğü.
Enabled / Client Enabled	Nesnenin aktif olup olmadığı.
Text	Seçili öğelerin ekranda görünen metni.
Title	Üzerine gelince çıkan başlık (tooltip).
Value	Nesnenin saklanan değeri (seçili öğelerin değerleri).

Olaylar

Bir nesne açılırken olaylar belirli bir sırayla tetiklenir; kullanıcı seçim yapınca da ayrı olaylar çalışır. Doğru kodu doğru olaya yazmak için bu sırayı bilmek işinizi kolaylaştırır.

Açılış sırası: OnInit → OnLoad → OnDataLoad → OnPreRender → OnRender

Kullanıcı seçim yaparken: OnValueChanging → OnValueChanged

Olaylar iki tarafta çalışabilir: sunucu olayları C# kodunda, istemci olayları tarayıcıdaki TypeScript kodunda. ListBox'ın iki tarafta sunduğu olaylar farklıdır.

Sunucu olayları (Server)

Olay	Ne zaman çalışır
OnInit	Form açılırken nesne oluşturulduğunda, en başta.
OnLoad	OnInit'in hemen ardından, nesne yüklenince.
OnRender	Nesne ekrana çizilirken.
OnValueChanging	Seçim değişmeden hemen önce (iptal edilebilir).
OnValueChanged	Kullanıcı seçimi değiştirdiğinde. En sık kullanılan olaydır.
OnTextChanging	Görünen metin değişmeden hemen önce.
OnTextChanged	Görünen metin değiştikten hemen sonra.
OnValidating	Değer doğrulanırken (geçerli mi diye kontrol edilirken).

İstemci olayları (Client)

Sunucudaki olaylara ek olarak tarayıcı tarafında şunlar da vardır:

Olay	Ne zaman çalışır
OnDataLoad	Nesnenin seçenek verisi yüklendiğinde.
OnPreRender	Nesne ekrana çizilmeden hemen önce.
OnClick / OnDoubleClick	Nesneye tıklanınca / çift tıklanınca.
OnPropertyChanging / OnPropertyChanged	Bir özellik kodla değiştirilmeden önce / sonra.

Olay parametreleri

OnValueChanging / OnTextChanging olaylarının parametresi (args TS, e C#) şunları taşır:

• newValue / NewValue — seçilmek istenen yeni değer
• oldValue / OldValue — önceki değer
• cancel / Cancel — true yapılırsa değişiklik iptal edilir (yalnızca Changing olaylarında)

Changed olaylarında cancel yoktur (değişiklik artık gerçekleşmiştir).

Kod örnekleri

Bir ListBox'a üç yerden erişebilirsiniz. Sunucu örnekleri turuncu, istemci örnekleri kırmızı çerçevelidir. ListBox çoklu seçime izin verdiği için değeri çoğu zaman bir öğe listesidir; tipi object olduğu için okurken türüne göre çevirmek gerekir.

Form kodu (C#, sunucu)

Form kodunda nesneye doğrudan adıyla erişirsiniz:

// Oku (seçili değer)
var secilen = ListBox1.Value;

// Seçili öğelerin değerlerini oku
var degerler = ListBox1.SelectedValues;

// Görünen metni oku
string gorunen = ListBox1.Text;

// Yaz (bir değer seç)
ListBox1.Value = "ROL_YONETICI";

Akış (Flow) kodu (C#, sunucu)

Akış kodunda nesneye Document1.Controls üzerinden erişirsiniz:

// Oku
var secilen = Document1.Controls["ListBox1"].Value;

// Yaz
Document1.Controls["ListBox1"].Value = "ROL_YONETICI";

İstemci kodu (TypeScript, tarayıcı)

İstemci tarafında nesnelere this. ile erişilir ve özellik adları küçük harfle yazılır (value, text):

// Oku
const secilen = this.ListBox1.value;
const gorunen = this.ListBox1.text;

// Yaz
this.ListBox1.value = "ROL_YONETICI";

.Value mi .Text mi?

.Value saklanan değerdir (ör. "ROL_YONETICI"), .Text ekranda görünen metindir (ör. "Yönetici"). Birden çok seçimde değerler Value Separator, görünen metinler Text Separator ile ayrılır. Tek tek seçili öğelerle çalışmak için SelectedValues daha pratiktir.

Örnek: seçime göre işlem yapma (OnValueChanging)

OnValueChanging seçim değişmeden hemen önce çalışır; istemediğiniz bir seçimi burada iptal edebilirsiniz. Aşağıdaki örnekte "PASIF" değerinin seçilmesi engellenir.

İstemci (TypeScript):

async ListBox1_OnValueChanging(args: Controls.EventArgs.IPropertyChangingEventArgs<object>) {
    if (args.newValue == "PASIF") {
        args.cancel = true;                                  // Seçimi iptal eder
        this.showMessage("Uyarı", "Pasif değer seçilemez.", "Validation");
    }
}

Sunucu (C#):

void ListBox1_OnValueChanging(object sender, PropertyChangingEventArgs<object> e)
{
    if (e.NewValue?.ToString() == "PASIF")
    {
        e.Cancel = true;
        ShowMessage("Uyarı", "Pasif değer seçilemez.",
            Bimser.CSP.FormControls.RuleManager.AlertType.Validation);
    }
}

İpuçları

• Aynı anda birden çok seçim gerekiyorsa ListBox doğru tercihtir; tek seçim yeterliyse ComboBox daha az yer kaplar.
• Uzun listelerde ShowSearch özelliğini açın; kullanıcı listede yazarak arar.
• Tümünü seçtirmek isterseniz AllowSelectAll özelliğini açın.
• Seçenekleri elle (Items) yerine bir veri kaynağına (Data Source) bağlarsanız listeyi tek yerden güncellersiniz.
• Değer tipi object olduğundan, seçili öğelerle çalışırken SelectedValues üzerinden ilerlemek null hatasını önler.

Tüm tasarımcı özellikleri (tam liste)

General: Name, Field Name

Label: Caption, Text, Position, Left, Width, Height, Font (Bold / Italic / Underline), Ellipsis, Visible, Show Colon, Horizontal Align, Vertical Align, Mark Char, Mark Position

Data Source: Data, DataSource, DataSourceType, Items, SelectedItemValues, SelectedValues, TextSeparator, ValueSeparator

Behavior: AllowSelectAll, DateValueFormat, DecimalValuePrecision, Direction, ReadOnly, Required, SelectedItems, ShowSearch, TabIndex, ValueType

Appearance: ClientEnabled, ClientVisible, Enabled, Text, Title, Value, Visible

Olaylar (Client): OnInit, OnLoad, OnPreRender, OnRender, OnPropertyChanging, OnPropertyChanged, OnClick, OnDoubleClick, OnDataLoad, OnValueChanging, OnValueChanged, OnTextChanging, OnTextChanged, OnValidating

Olaylar (Server): OnInit, OnLoad, OnRender, OnValueChanging, OnValueChanged, OnTextChanging, OnTextChanged, OnValidating