FishBone

Bir problemin nedenlerini balık kılçığına benzer bir diyagramda gösteren nesnedir. Ortadaki çizgide problem, kılçıklarda ise ana nedenler (MainReason) ve onlara bağlı alt nedenler (SubReason) yer alır. Türkçede "kılçık diyagramı" ya da "Ishikawa diyagramı" olarak da bilinir.

Bu nesnenin değeri salt okunurdur. FishBone, bir neden ağacını çizen veri bağlı (data-bound) bir nesnedir. İçeriğini koddan Items (ana ve alt nedenlerin listesi) üzerinden ya da bir veri kaynağından (DataSource + ParentKey / ChildrenKey) alır. Diyagramın anlık durumunu Value ile yalnızca okursunuz; bu değer yazılamaz.

Ne zaman kullanılır?

Bir problemin olası nedenlerini düzenli biçimde sınıflandırmak istediğinizde kullanın. Örneğin bir kalite hatasının nedenlerini "İnsan", "Makine", "Yöntem", "Malzeme" gibi ana başlıklara ayırıp her başlığın altına alt nedenleri eklediğiniz kök neden analizi formlarında idealdir.

Tek bir değer girişi ya da basit liste için uygun değildir; bunun için TextBox veya bir liste nesnesi daha yerindedir.

Veri modeli

FishBone'un içeriği bir neden ağacıdır. Koddan bu ağacı Items özelliğine MainReason listesi olarak verirsiniz; her ana nedenin altında SubReason listesi bulunur.

MainReason (ana neden / kılçık)

Üye	Tür	Açıklama
Key	String	Ana nedenin benzersiz anahtarı.
Text	Dictionary<String, String>	Ana nedenin çok dilli metni ("tr-TR", "en-US" gibi kültür anahtarlarıyla).
SubReasons	List<SubReason>	Bu ana nedene bağlı alt nedenler.
Icon	IconInfo	Ana nedenin yanında gösterilecek ikon (Id, Name, Size).
DataSource	DataSource	Alt nedenleri besleyen veri kaynağı (kullanılırsa).
DataSourceType	Nullable<DataSourceType>	Veri kaynağının türü.
SelectedIndex	Nullable<Int32>	Seçili alt nedenin sırası.

SubReason (alt neden)

Üye	Tür	Açıklama
Key	String	Alt nedenin benzersiz anahtarı.
Text	Dictionary<String, String>	Alt nedenin çok dilli metni.
Icon	IconInfo	Alt nedenin ikonu.
RealReason	Boolean	Bu alt nedenin asıl (gerçek) neden olarak işaretlenip işaretlenmediği.
SelectedIndex	Nullable<Int32>	Sırası.

Value / FishBoneValue (salt okunur durum)

Value özelliği get-only'dir; diyagramın anlık durumunu FishBoneValue şeklinde döndürür:

Üye	Tür	Açıklama
Problem	Dictionary<String, String>	Diyagramın başındaki problem metni (çok dilli).
Reasons	List<MainReason>	O anki ana neden ağacı.

Aynı durumu nesne olarak GetValueAsObject(), kayıt için tipli veri biçiminde GetData() ile de alabilirsiniz.

Tasarımcı özellikleri

Bir FishBone seçildiğinde Özellik Görüntüleyici sekmelere ayrılır.

General

Özellik	Açıklama
Name	Nesnenin koddaki adı (ör. FishBone1). Koddan bu adla erişirsiniz.
Field Name	Veritabanındaki alanın adı.

Data Source

FishBone içeriğini bir veri kaynağından besleyebilir. Nedenler bu kaynaktan ana neden / alt neden olarak çözülür.

Özellik	Açıklama
DataSource	Nedenleri sağlayan veri kaynağı.
DataSourceType	Veri kaynağının türü (ör. statik liste, sorgu).
Items	Ana nedenlerin (List<MainReason>) listesi. Her ana nedenin altında alt nedenler bulunabilir.

Behavior

Özellik	Açıklama
ParentKey	Veri kaynağında ana nedeni temsil eden anahtar alan.
ChildrenKey	Veri kaynağında alt nedenleri ana nedene bağlayan anahtar alan.
HierarchyType	Nedenlerin hiyerarşik olarak nasıl çözüleceğini belirler.
MaxMainReason	En fazla kaç ana neden (kılçık) eklenebileceğini sınırlar.
MaxSubReason	Bir ana nedene en fazla kaç alt neden eklenebileceğini sınırlar.
Problem	Diyagramın ortasında, balığın başında yazan problem metni (Dictionary<String, String>, çok dilli).
SubReasonText	Alt nedenlerin metin olarak girilip girilemeyeceğini belirler.
ReadOnly	Diyagramı salt okunur yapar; kullanıcı neden ekleyip silemez.
Required	En az bir neden girilmesini zorunlu kılar; boşsa form kaydedilmez.

Appearance

Özellik	Açıklama
Visible / Client Visible	Nesnenin görünürlüğü.
Enabled / Client Enabled	Nesnenin aktif olup olmadığı.
Title	Nesnenin başlığı (MultiLanguageText, çok dilli).

Olaylar

FishBone bir neden ağacı tuttuğu için olay yelpazesi dar bir nesnedir. Sunucu tarafında tek gerçek olay, form kaydedilirken çalışan doğrulama olayıdır. Metin ve değer değişim olayları yalnızca istemci (tarayıcı) tarafında çalışır.

Sunucu olayları (Server)

Olay	Ne zaman çalışır
OnValidating (ValidatingEvent)	Form kaydedilmeden önce, neden ağacı doğrulanırken. Geçersiz bir durumda e.Cancel = true yapıp e.Messages listesine mesaj ekleyerek kaydı durdurabilirsiniz.

İstemci olayları (Client)

Olay	Ne zaman çalışır
OnClick / OnDoubleClick	Nesneye tıklanınca / çift tıklanınca.
OnTextChanging / OnTextChanged	Bir nedenin metni değişmeden önce / sonra.
OnValueChanging / OnValueChanged	Diyagram içeriği değişmeden önce / sonra.

Sunucu ve istemci olaylarını karıştırmayın

OnTextChanging / OnTextChanged ve OnValueChanging / OnValueChanged olayları yalnızca tarayıcı (TypeScript) tarafında tetiklenir. Bunları C# sunucu olayı gibi yazamazsınız. Sunucuda neden ağacına müdahale etmek için tek noktanız OnValidating olayıdır.

Kod örnekleri

FishBone'a sunucuda form/akış kodundan, istemcide TypeScript'ten erişebilirsiniz. Sunucu örnekleri turuncu, istemci örnekleri kırmızı çerçevelidir.

Diyagramı koddan doldurma (C#, sunucu)

Neden ağacını Items özelliğine bir MainReason listesi atayarak oluşturursunuz. Ortadaki problem metnini Problem (çok dilli sözlük) ile verirsiniz.

using System.Collections.Generic;
using Bimser.CSP.FormControls.Controls;

// Görünürlük ve aktiflik
FishBone1.Visible = true;
FishBone1.Enabled = true;

// Balığın başındaki problem metni (çok dilli)
FishBone1.Problem = new Dictionary<string, string>
{
    ["tr-TR"] = "Teslimat Gecikmesi",
    ["en-US"] = "Delivery Delay"
};

// Neden ağacını kur: ana nedenler ve altlarındaki alt nedenler
FishBone1.Items = new List<MainReason>
{
    new MainReason
    {
        Key = "insan",
        Text = new Dictionary<string, string> { ["tr-TR"] = "İnsan" },
        SubReasons = new List<SubReason>
        {
            new SubReason
            {
                Key = "egitim",
                Text = new Dictionary<string, string> { ["tr-TR"] = "Eğitim eksikliği" },
                RealReason = true
            }
        }
    },
    new MainReason
    {
        Key = "makine",
        Text = new Dictionary<string, string> { ["tr-TR"] = "Makine" },
        SubReasons = new List<SubReason>
        {
            new SubReason
            {
                Key = "bakim",
                Text = new Dictionary<string, string> { ["tr-TR"] = "Bakım yapılmaması" }
            }
        }
    }
};

Akış (Flow) kodu (C#, sunucu)

Akış kodunda nesneye Document1.Controls üzerinden erişirsiniz:

// Görünürlük
Document1.Controls["FishBone1"].Visible = true;

// Salt okunur yap (kullanıcı neden ekleyip silemez)
Document1.Controls["FishBone1"].Enabled = false;

Neden ağacını okuma (C#, sunucu)

Items üzerinde dolaşarak girilmiş ana ve alt nedenleri okuyabilirsiniz. Diyagramın anlık durumunu salt okunur Value / GetValueAsObject() ile de alabilirsiniz.

foreach (MainReason ana in FishBone1.Items)
{
    string anaMetin = ana.Text.ContainsKey("tr-TR") ? ana.Text["tr-TR"] : "";

    foreach (SubReason alt in ana.SubReasons)
    {
        string altMetin = alt.Text.ContainsKey("tr-TR") ? alt.Text["tr-TR"] : "";
        bool gercekNeden = alt.RealReason;
        // TODO: anaMetin / altMetin / gercekNeden ile iş kuralınızı çalıştırın
    }
}

İstemci kodu (TypeScript, tarayıcı)

İstemci tarafında nesnelere this. ile erişilir ve özellik adları küçük harfle yazılır:

this.FishBone1.visible = true;
this.FishBone1.enabled = true;

Veriyi koddan mı veri kaynağından mı doldurmalı?

İki yol vardır. Nedenler sabit ya da iş kuralıyla hesaplanıyorsa koddan Items'a bir List<MainReason> atayın. Nedenler bir tablodan / sorgudan geliyorsa DataSource bağlayıp ParentKey ile ana nedeni, ChildrenKey ile alt nedenleri eşleyin; diyagram ağacı otomatik kurar. İki yol da aynı kılçık diyagramını üretir.

İpuçları

• Ana ve alt neden sayısı kontrolden çıkmasın diye MaxMainReason ve MaxSubReason ile sınır koyun; diyagram okunaklı kalır.
• Diyagramın ortasındaki problem metnini Problem (çok dilli Dictionary<String, String>) özelliğinden ayarlayın. Bu nesnede Text özelliği yoktur.
• Bir alt nedeni asıl neden olarak vurgulamak için SubReason.RealReason bayrağını true yapın.
• En az bir neden girilmesini şart koşmak için Required özelliğini açın; ek olarak sunucuda OnValidating ile daha ayrıntılı kontrol yapabilirsiniz.

Tüm tasarımcı özellikleri (tam liste)

General: Name, Field Name

Data Source: DataSource, DataSourceType, Items

Behavior: ChildrenKey, HierarchyType, MaxMainReason, MaxSubReason, ParentKey, Problem, ReadOnly, Required, SubReasonText

Appearance: ClientEnabled, ClientVisible, Enabled, Title, Visible

Salt okunur: Value (FishBoneValue: Problem + Reasons)

Metotlar: GetValueAsObject(), GetData(), GetProtectedData(bool), GetDifferences(object)

Olaylar (Server): OnValidating (ValidatingEvent)

Olaylar (Client): OnClick, OnDoubleClick, OnTextChanging, OnTextChanged, OnValueChanging, OnValueChanged